กฎหมายแรงงานกับปัญหาแรงงานในโลกของการทำธุรกิจ ปัญหาที่เจ้าของกิจการจำนวนมากหลีกเลี่ยงไม่ได้ คือเรื่องของ “ลูกจ้าง” และ “แรงงาน” เพราะไม่ว่าธุรกิจจะเล็กหรือใหญ่ หากมีการจ้างพนักงานเมื่อใด เรื่องของกฎหมายแรงงาน จะเข้ามาเกี่ยวข้องทันที
ปัญหาสำคัญคือ นายจ้างหลายคนไม่ได้ตั้งใจทำผิดกฎหมาย แต่กลับ “เผลอ” ทำผิดโดยไม่รู้ตัว เนื่องจากขาดความเข้าใจในข้อกฎหมาย หรือไม่มีผู้เชี่ยวชาญคอยให้คำปรึกษาตั้งแต่แรก
ล่าสุดทนายอาร์ม ศุภสิทธิ์ ศิริ ได้ออกมาตีแผ่อีกหนึ่งเรื่องจริงที่เกิดขึ้นบ่อยในสังคมการทำงานไทย ซึ่งถือเป็นประเด็นสำคัญที่นายจ้างควรรู้ เพราะหลายกรณีเป็นเรื่องที่เจ้าของธุรกิจจำนวนมากทำอยู่ทุกวัน โดยไม่รู้ว่ากำลังเสี่ยงผิดกฎหมายแรงงานอยู่
ประเด็นที่ 1 ให้ออกจากงานทันที นายจ้างต้องรู้อะไรบ้าง?
หนึ่งในเรื่องที่เกิดขึ้นบ่อยมากระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง คือกรณีที่นายจ้างให้ลูกจ้าง “ออกจากงานทันที” นายจ้างหลายคนเข้าใจผิดว่า หากไม่มีสัญญาจ้างงานเป็นลายลักษณ์อักษร จะถือว่าไม่ได้เป็นลูกจ้าง หรือไม่ต้องรับผิดตามกฎหมาย
แต่ในความเป็นจริง ตามหลักกฎหมายแรงงาน “ลูกจ้าง” จะเกิดขึ้นทันทีเมื่อมีการตกลงจ้างงาน
นั่นหมายความว่า แม้ไม่มีสัญญาจ้างเป็นเอกสาร แต่หากมีการตกลงให้ทำงานและมีการจ่ายค่าจ้าง ก็ถือว่าเป็นลูกจ้างตามกฎหมายแล้ว
ดังนั้น หากนายจ้างสั่งให้ออกจากงานทันที โดยไม่มีเหตุอันชอบด้วยกฎหมาย
นายจ้างอาจต้องจ่ายค่าชดเชย ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า หรือค่าเสียหายอื่น ๆ ตามกฎหมายแรงงาน
การเลิกจ้าง ไม่ใช่แค่บอกให้ออกแล้วจบ
หลายบริษัทมองว่าหากไม่พอใจลูกจ้าง ก็สามารถให้หยุดงานได้ทันที แต่ในทางกฎหมาย เรื่องนี้มีรายละเอียดมากกว่าที่คิด โดยเฉพาะเรื่อง “เหตุแห่งการเลิกจ้าง” หากนายจ้างไม่มีหลักฐานชัดเจน หรือไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่า ลูกจ้างกระทำผิดร้ายแรงจริง สุดท้ายแล้ว นายจ้างอาจกลายเป็นฝ่ายเสียเปรียบในคดีแรงงานได้
แล้วถ้านายจ้างอยากให้ลูกจ้างออกทันที ทำได้ไหม?
ในทางปฏิบัติ หากนายจ้างประสงค์ให้ลูกจ้างออกจากงานทันที สิ่งสำคัญคือการดำเนินการให้ถูกต้องตามระบบ
ทนายอาร์ม ศุภสิทธิ์ ได้ให้มุมมองที่น่าสนใจว่า นายจ้างสามารถบันทึกข้อมูลในระบบประกันสังคมได้ว่า
- ลูกจ้างสิ้นสุดการทำงาน
- พร้อมระบุเหตุผลของการออกจากงาน
ซึ่งข้อมูลดังกล่าวจะถูกบันทึกไว้ในระบบประกันสังคม และในอนาคต ลูกจ้างเองก็อาจกลับมานึกถึงเหตุการณ์หรือประวัติการทำงานเหล่านี้ได้เช่นกัน นี่จึงเป็นเรื่องที่นายจ้างต้องดำเนินการอย่างระมัดระวัง และอยู่ภายใต้กรอบของกฎหมายแรงงาน
ประเด็นที่ 2 ลูกจ้างรายวัน นายจ้างไม่แจ้งประกันสังคม ผิดกฎหมายหรือไม่?
อีกหนึ่งกรณีจริงที่มีผู้มาปรึกษาทนายอาร์ม คือ บริษัทมีพนักงานเพียง 5 คน และจ้างแบบ “รายวัน” นายจ้างจึงเข้าใจว่า ไม่จำเป็นต้องแจ้งเข้าระบบประกันสังคม แต่ในความจริง ทนายอาร์ม ศุภสิทธิ์ ยืนยันชัดเจนว่า “ผิดกฎหมาย” เพราะตามหลักของ กฎหมายแรงงานและกฎหมายประกันสังคม เมื่อลูกจ้างเริ่มทำงานวันแรก นายจ้างมีหน้าที่ต้องดำเนินการแจ้งเข้าระบบประกันสังคมทันที
เพิ่งเปิดบริษัท หรือเพิ่งจดทะเบียน ก็อ้างไม่ได้
นายจ้างหลายคนมักอ้างว่า
- เพิ่งเริ่มธุรกิจ
- เพิ่งจดทะเบียนบริษัท
- ยังเป็นกิจการเล็ก
แต่ในทางกฎหมาย เหตุผลเหล่านี้ไม่ใช่ข้อยกเว้น เพราะทันทีที่มีสถานะ “นายจ้าง”
และมีการจ้าง “ลูกจ้าง” หน้าที่ตามกฎหมายก็เกิดขึ้นทันทีเช่นกัน
ปัญหาแรงงาน มักเริ่มจากเรื่องเล็ก ๆ
กฎหมายแรงงานในสิ่งที่น่ากังวลคือ คดีแรงงานจำนวนมาก ไม่ได้เริ่มจากเรื่องใหญ่
แต่เริ่มจาก “เรื่องเล็ก ๆ” ที่นายจ้างมองข้าม เช่น
- ไม่ทำเอกสารให้ครบ
- ไม่แจ้งประกันสังคม
- จ่ายค่าจ้างผิด
- เลิกจ้างโดยไม่เข้าใจกฎหมาย
- ออกระเบียบผิดวิธี
เมื่อปัญหาเหล่านี้สะสม สุดท้ายอาจกลายเป็นคดีแรงงานที่สร้างความเสียหายต่อธุรกิจของนายจ้างอย่างมากได้
หากมีทนายความที่ปรึกษา ปัญหาอาจไม่เกิดเลย
นี่คือเหตุผลสำคัญที่ธุรกิจยุคใหม่ควรมี “ทนายความที่ปรึกษา” เพราะหน้าที่ของทนาย ไม่ใช่แค่รอแก้คดี แต่คือการเข้ามา “วางระบบ” โดยเฉพาะด้านกฎหมายแรงงาน
เช่น
- ตรวจสอบสัญญาจ้าง
- วางระเบียบบริษัท ..
- ตรวจสอบระบบประกันสังคม
- ให้คำปรึกษาก่อนเลิกจ้าง
- วางแนวทางบริหารแรงงานอย่างถูกต้อง
ทั้งหมดนี้ช่วยลดความเสี่ยงได้อย่างมาก
การมีที่ปรึกษาที่ดี ทำให้นายจ้างแก้ปัญหาได้ง่ายขึ้น
ในวันที่เกิดปัญหาจริง สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ “หลักฐาน” และ “ระบบ” หากบริษัทมีการจัดการที่ถูกต้องตั้งแต่แรก ไม่ว่าจะเป็นเอกสาร ข้อบังคับ ระบบประกันสังคม การบันทึกข้อมูล นายจ้างจะสามารถรับมือกับปัญหาแรงงานได้ง่ายขึ้นอย่างมาก
กฎหมายแรงงาน ไม่ใช่เรื่องไกลตัวของเจ้าของธุรกิจ
เจ้าของกิจการจำนวนมากมักให้ความสำคัญกับยอดขาย กำไร การตลาด แต่กลับละเลยเรื่องกฎหมายแรงงาน ทั้งที่ในความจริง นี่คือหนึ่งในความเสี่ยงสำคัญที่สุดขององค์กรเพราะตราบใดที่คุณมีลูกจ้าง คุณก็หนีเรื่องแรงงานไม่พ้น
เรื่องเล็กวันนี้ อาจกลายเป็นคดีใหญ่ในวันหน้า
จากกรณีตัวอย่างที่ทนายอาร์ม ศุภสิทธิ์ นำมาตีแผ่ จะเห็นได้ว่า หลายเรื่องเป็นเพียง “จุดเล็ก ๆ” ที่นายจ้างมองข้าม แต่ในมุมของกฎหมายแรงงานเรื่องเล็กเหล่านี้อาจกลายเป็นปัญหาใหญ่ได้เสมอ
ดังนั้น ทางออกที่ดีที่สุดคือ การมีทนายความที่ปรึกษาเข้ามาช่วยดูแลตั้งแต่ต้น
